Popular Posts

Sunday, January 26, 2014

Ngàn Lẻ Một Chuyện Lạ Về Ngựa




From: Gia Cat <
Date: 2014/1/24
Subject: Con ngựa chiến.


 

Ngàn Lẻ Một Chuyện Lạ Về Ngựa
  
Mường Giang 
 

Nhìn nhng con nga đp đ và kiêu hùng ngày nay, không my ai có th tin được là t tiên ca chúng ngày xưa bé nh như mt con cáo vi cái tên gi Echiput, sng trong nhng khu rng m ướt Bc M, cách đây hơn 50 triu năm. Tri qua bao nhiêu ln tiến hóa, loài nga mi có được b dng hin ti. Nhưng trên hết cũng nh s thun hóa sm sa ca con người, nên nga đã tr nên mt nhân vt hu dng, đng hành vi thế nhân sut các đon đường lch s. Ti Đông Phương cách đây khong 2000 năm trước Tây Lch, nga đã dùng đ kéo chiến xa, ri tr thành chiến mã và k binh, là lc lượng ch yếu trong tt c quân đi trên thế gii, sut thi trung c. Nga cũng là mt trong sáu con vt thân thương rt gn gũi vi con người, là phương tin giao thông hu hiu khi tàu bè, phi cơ, xe c chưa được phát minh. Cũng do s gn bó quá mt thiết gia người và nga, nên trong kho tàng văn chương nhân loi, qua các thi đi, đã tim tàng không biết bao nhiêu chuyn l v nga.


Viết về con vật thân quý này, làm sao chúng ta có thể quên được những ngày binh đao lửa khói, làm vỡ nát da thịt quê hương. Chiến địa đạn bay, ly bồ đào mỹ tửu trên tay những người lính trẻ, chưa kịp cạn thì ngựa đã hý vang từng hồi giục giã; Ôi “Túy ngọa sa trường quân mạc vấn, cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi”. Thương thay bầy ngựa Hồ sa cơ, bao nhiêu mỏi mòn hý gió bấc, chờ ngày quay về tàu ngựa cũ. Quay về, hãy nhắc nhau đi hỡi những con chiến mã của một thời ngang dọc
ta là con nga trn
xông xáo khp mười phương
t min trung ha tuyến
đến tn nước non cùng

1-PH H CA NGA:

-Akhal-Teke : Là chúa t trong sa mc Karakoum. Nó chính là t tiên ca tt c nhng nga ging trên thế gii. Ngày xưa, nhng cuc trường chinh t Âu sang Á hay ngược li, Xerxès, Alexandre và Moghol …đu dùng nó làm k binh xung trn. Thánh đa ca loài nga trên, hin là tri nga ging ca quc gia Turkméniatan, nm ngoài th đô nước này là Achkhalan chng vài chc cây s, gn biên gii Ba T ch có sa mc cát và nhng rng núi trùng đip ca Kopei và Khorassan. Nh tuyết tan vào mùa hè đã tưới bón nhng cánh đng c, nuôi sng nhng con nga hoang quen sng đi t do bay nhy. Nhng lúc thiếu c, by nga hoang trên đã vượt biên gii sang nước láng ging đ kiếm ăn, và lúc tr v, vi vó câu ca hơn 200 con hoang mã phi nước đi, sc mnh có th bt núi, xô thành, khiến cho con người và xe c ngược chiu phi nhào xung hai bên v đường đ khi b chết bp. Akhal-Teke là mt sáng to tuyt vi ca to hóa, có dáng điu nhanh l như mt con chó săn vi các bp tht ngc cun cun n, mt nhô ra còn đôi mt như có hào quang luôn ny la khi đi din vi k thù. Nhưng theo các nhà nghiên cu thì chính cái c mm mi như cloài Thiên Nga, mi chính là yếu t đưa nó lên ngôi chúa t ca loài nga. Ccái tên nga cũng mang tính huyn thoi, nó mang tên c đo Akhal và b tc Teke, là đa danh và tên người cư ng ti đây t ngàn đi. Tóm li hu hết các dân tc min Trung Á như Turkménistan, Massagètes, Paarthes, Alains, Pghouzs, Qarlougs …k luôn c người Ba Tư nói rng nó là hóa thân ca Thượng Đế. Chng tích huyn thoi trên, ngày nay đã được tìm thy trong nhng bn thánh ca sơ khai ca Avesta, thuc Ba Tư c, hin được Turkménistan viết li.

-Nga Nisa : Là t tiên ca ging Akhal-Teke mà quân đi Xerxes rt ly làm hãnh din. Nisa là tên th đô ca vương quc c Parthes, cách Achkhabab ngày nay không bao xa. T thi xưa, Nisa được người đi xưng tng là nga vàng, vì màu vàng là đim đc đáo nht, ca ging nga hoang Akhal-Teke và dân tôc Turkménistan. Ngày xưa, các vua chúa tôn sùng nga Nisa đến đ khi chết phi đem nga theo xung nhà m. Nhng v anh hùng như Karkara Ahmed và Allaouddin Pacha mà huyn thoi là nhng người đu tiên ca min Trung Á đã cùng vi đoàn K binh Nisa, vượt rng Caucase và bin Caspienne đ chinh phc Constantinople, khi chết đã chôn chung vi nga, ging như các danh tướng đi nhà Hán như Ban Siêu, Mã Vin …gn trn đi bôn ba trên lưng tun mã, đến khi chết thì da nga bc thây. Đó mi chính là thanh khí ca bc đi trượng phu, quân t mà Đông, Tây thi nào cũng có. Riêng con nga ging ca quc vương Osman 2, thì sng quãng đi còn li ca nó ti lăng miếu ca ông ta cho ti lúc chết.

-Loài Nga Hoang Cui Cùng : Hin nay có th nói là gn hết nga hoang còn sót li ca thi hng hoang my chc năm v trước, đã b con người thun hóa. Thếnhưng loài nga ging ni tiếng Przewalskii, vn là loài nga thi tin s cui cùng còn ln trn và tn ti trong thiên nhiên, qua s săn đui tn tuyt ca con người. S phát hin v con vt tin s trên vào năm 1878, khi Đi tá Nikolai Przewalskii thuc quân đi ca Sa Hoàng, khi đến công tác ti cánh đng c vùng Ngoi Mông, đã nhìn thy đó có mt con nga chưa h thy bao gi. Nó thp và có thân hình ngn k c bn chân, còn bm thì dng đng lên trên gáy. Con nga này đã làm gii khoa hc thi đó bàng hoàng vì chính h cũng không th xác nhn được lý lch và ngun gc ca nó. Qua bao nhiêu năm ròng rã theo gót nga hoang, gi đây bí mt đã được vén, và nó qua cái tên khoa hc là Equus Przewalskii, nhóm nga hoang cui cùng trong loài nga, chưa h b con người chinh phc. Nó sng thành tng đàn t do trong thiên nhiên và dĩ nhiên b săn đui khng khiếp, chng nhng t các nhà khoa hc, s thú mà ngay nhng gánh xiếc cũng mun có mt con nga như vy đ minh chng hùng hn vi nhân loi v ngun gc ca loài nga. Hin đàn nga trên gn như biến mt ti Mông C, nhưng khp nơi trên thế gii còn tn ti được 52 con nga ging trong các s thú. Điu bt nhn cho s phn nhóm nga quý này là nhng con nga tuy được mang tên Przewalskii nhưng các thế h sau đã b con người lai ging nên đã không còn thun chng na. Cui cùng s bt lc vn làm gii khoa hc điên đu như thu nào, nên ch còn biết th chúng v li cánh đng hoang cu t tiên t triu triu năm v trước, may ra đàn nga hoang nguyên thy mi có cơ hi không b tuyt dit.

-Nga Vn : Quan sát k by nga vn đang gm c trên cánh đng, nhiu người đã hoa mt vì không biết chúng nó vn màu trng hay màu đen. Tóm li chng có con nào ging con nào, nhưng điu khám phá lý thú nht ca gii khoa hc, khi phát hin chính nhng hoa văn trên đu, mi chính là căn cước cá nhân ca ging vt này, đ bn chúng tìm v ph h. Theo nhà khoa hc Đc Josef Reichholj, gii thích v lý do ti sao nga li có vn. Khi chúng t Á-Âu di cư sang lc đa Phi Châu, đó là nhng vùng da có cha sc t sm, hay còn gi là cht lng Mélanine xut hin đ chúng ng phó hp thi khi sinh sng ti vùng đt mi. Ngoài ra, s xut hin nhng vn đen trng trên da nga, cũng là s kỳ diu ca to hóa, vì nh s xen k ca nhng gii sc đi chi nhau, nga vn ít khi b sát hi bi loi rui Tsé-tsé, gây cho con vt căn bnh ng thiên thu. Cũng có nhiu gi thuyết khác cho rng, nhng vn trên lưng nga, chính là hình thc ngy trang đ trn lánh các thú d, nht là sư t. Các vn còn là cái máy điu hòa không khí, đ nga luôn luôn có mt thân nhit thích hp nơi sa mc nóng bng ban ngày và but giá v đêm. Tuy nhiên, s đng nht trong nhiu gi thuyết, vn là lý do nga vn có vn, ct đ phân bit s ln ln gia ba loài trên hin còn tn ti. Tóm li, qua bao triu năm đi đi, tiến hóa, hin nay ph h nhà nga (Equidate) còn gm 6 loi tn ti:

-Nga Nhà : (Equus Domesticus) Hin nay có mt khp nơi trên thếgii, gm chng 100 nòi khác nhau, được dùng trong mi công vic t k binh, kéo xe, th thao, làm xiếc, đng áng…Nhiu nòi nga nhà ni tiếng t c chí kim mà ai cũng biết ti như :
*Nga Mông C : Có tm vóc trung bình cao 1m4, thân hình cân đi, bng thon, ngc n, bn chân rt khe, màu lông đ hay nâu sm. Đc bit nòi nga này rt dai sc, có th phi nước kiu trong vòng 10 gi lin, vi tc đ ti đa là 40km/gi. Cũng do yếu t trên, mà thu xưa nó đã tr thành Thiên Lý Mã và giúp cho đoàn quân vin chinh Mông- Nguyên, tr thành bá ch t Á sang Âu, trong sut thế k 8 ti 13 sau Tây Lch.

*Nga Rp : Đây cũng là nhng con chiến mã vang danh thiên h có tm vóc trung bình cao t 1m35 ti 1m4, dai sc khe mnh không thua kém nga Mông C. Vì nga có sc lông màu nâu đim đm trng nên còn được gi là nga hoa mai. Nga rt thích nghi vi khí hu khô hn ca min sa mc cát gió ti bán đo Rp min Trung Cn Đng . Cũng nh đoàn kbinh hùng dũng này, mà đế quc Hi Giáo Rp đã bành trướng mnh m trong sut thi trung c. Ngày nay, nga này vn là nhng con nga đua ni tiếng rt được nhiu người ưa chung.

*Nga Anh : Nòi nga này có tm vóc cao ln, t 1m4 ti 1m5, nng ti 400 ký, gm Hng Mã (màu nâu đ) và Bch Mã (màu lông trng). Vóc dáng cũng khe mnh cân đi như các nòi nga chiến trên, nên thu xưa, nước Anh gi ngôi v bá ch thế gii trong hng bao thế k cũng nh đoàn k binh kiêu hùng và thin chiến. Hin nòi Bch Mã Anh rt quý hiếm, luôn được s dng trong các cuc thi tài thế vn .

*Nga Cabardin : Sinh sng ti các nước Bc Âu và Nga La Tư, cao và nng như loài nga Anh, chu được khí hu băng giá min Bc Cc, li rt hu dng trong mi công vic, t nga trn, nga đua cho ti th hàng và kéo xe. Nga Cabardin hin lai ging gm 2 nhánh, nga Buclionnui có b vóc nhanh khe dung trong quân đi ti min rng núi him tr, không s dng được cơ gii và phi cơ, nhánh Vladimia có b vóc thô kch nhưng gii chu đng, dùng th hàng, kéo xe có trng ti ti 2 tn .

*Nga Vit Nam : Hin nay c nước có chng 180.000 con nga các loi, 70% tp trung ti min thượng và trung du Bc Vit, dùng đ cưỡi, kéo xe, th hàng và s dng trong quân v. T năm 1977, VN nhp cng nòi nga Cabardin ca Liên Xô đ lai ging vi nòi nga cũ, vn có vóc dáng nh bé so vi các loài nga khác trên thế gii, cao không quá 1m2, nng chng 170 ký, tc đ ch đt được 18km/gi, th chng 50kg và kéo ti đa 700kg. Trước kia, VN có tri lai ging nga ti Nước Hai (Cao Bng), hin nòi nga mi, qua s lai ging gia nga VN, Mông C và Cabardin gm 2 nhánh F1 (50% VN+50% Cabardin) và F2 (75%VN+25% Cabardin), có vóc dáng cao ln và cân đi hơn nga VN, li thích hp trong mi điu kin hoàn cnh và khí hu nhìn rt đp nh có màu lông đng đu .

-Nga Rng : Gm các loi nga đã k trên .

-Nga Vn: (Hippotigris Zbeea) Có tm vóc như nga nhà, lông có các vn trng xen nâu đen, sng thành tng đàn nơi hoang dã ti rng núi sa mc thuc các nước Đông Châu Phi . Hin còn tn ti ba nhóm nga vn : Hartmannn d nhn biết nh cái yếm dưới hng, Nga Vn Tai La (Equus Grevyi) có nhiu vn hp và tai thng ging tai la, ph đy lông dy,đây là loài nga vn d dy hơn c được thun hóa như nga đ ci hay kéo xe ti các nước Abyssini, nam Sydan, Đông Phi, Somali. Nhóm nga vn cui cùng đông đo hơn c ri rác khp Châu Phi, đó là Grant, có các vn đen trng rt đp, đc bit trên mõm có mt đóm nâu, sng ln ln vi Linh Dương và các loài thú ăn c.

-La Rng Châu Phi: Gm 2 loài Asinus Africannus và Asinus Somaliensis, hin sng ti min rng núi Nigeria, Somali và Congo.

-La Nhà : (Asinus Asinus) Được thun hóa t la rng, phát xut Á Châu, và ngày nay cũng như nga có mt khp hoàn cu. La cao khong 1m4, nhìn ging nga nhưng t thân hình ti 4 chân rt thô kch, li chm chp và khó dy, nên ch dùng đ kéo xe và cày ba. Ngoài ra còn có La là mt loài lai gia cha Nga, m La. C La cũng như Boodo chy chm nên ch dùng đ kéo xe mà thôi. Đc bit hai loài trên không sinh sn được.

2-CÁC LOI TƯƠNG CN VI NGA :
: Cùng nhóm thú móng guc, ăn c rt gn gũi vi nga hin nay, ta thy còn có Heo Vòi (Tapiradae), Tê Giác (Rhinocertidae), Ln Lòi Phi Châu (Phacochaerus Aethiopcus) và Hà Mã (Hippopotamiedae).

-Heo Vòi : Có tên khoa hc là Tapiridae, dù b dng nhìn hơi ging ln nhưng thc ra gia 2 loài không có huyết thng h hàng gì c. Loài thú móng guc này có mt cái mũi được kéo dài thành mt cái vòi ngn, nên được gi là Heo vòi. Trong thi kỳ đ tam đa cht, h hàng heo vòi sinh sôi ny n khp đa cu. Ngày nay ch còn 3 loài sng ti Châu M La Tinh và mt loài khác ti n Đ. Đó là Heo Vòi Đt (Tapirus Terrestris), cao chng 1m và dài 2m, hot đng ban đêm, màu da xám nâu nht, lông ngn và thưa …hin sng thành đàn ti min rng núi nhit đi, thuc các vùng đông bc Nam M, ăn hoa qu và các cành cây nh. Heo Vòi Đt hin lành nên là mi ngon ca Báo bm, Báo sư t. Heo cũng được các th dân trong vùng thun hóa khi còn nh, đ s dng như nga.

-Tê Giác : Là loài thú sp b dit chng, hin ch còn mt s rt ít trong hnày tn ti gm 21 loài. Trong s 5 loài sng sót ti Trung và Đông Phi ch xóa tên trong thế gii đng vt, dù được bo v ti các vườn thú quc gia. Có loài Tê Giác hai sng (Diseros Bicornis), loài này có chiu dài ti 3m4, đuôi 0m7 và cao 1m6. Có hai sng, cái trước dài 1cm hơn cái sau. Thường Tê Giác có màu da xám nâu nht nhưng li đi màu theo bùn đt trong các ao lch mà chúng dm mình hàng ngày, ăn lá và cành cây, rt d b phát hin vì thói quen và mùi hôiđc bit. Tê Giác hin lành, ch chng tr khi b người và các loi thú khác tn công. Trong rng, sư t là chúa t sơn lâm, nhưng vn ngán s voi, hà mã và tê giác.

loài này, cái sng nhn là biu tượng ca sc mnh long tri l đt, nhưng cũng chính cái sng này làm cho nó b dit chng. Khi đu và kết thúc cũng đu là người Hoa khi dùng bt sng Tê Giác làm thuc kích dc, cường dương. Bi thế, giá mt ký sng hin nay lên ti 100.000 pht lăng. Tê giác m mang thai t 450 đến 490 ngày mi sinh n, và thú con đã nng trên 20kg. M con sng vi nhau cho ti khi Tê Giác m mang thai tiếp, thi gian này thường kéo dì ti 4 năm . Mt bt hnh khác ca chúng là s phn đã b vua chúa, quý tc và bn trưởng gi Tàu t thi phong kiến, chn làm thc ăn trong thp trân, đó là món “Da Tê Giác Tây Tng”. Ai cũng biết da loi thú này dày hơn mt tc, cng gn như st thép, các vũ khí thông thường không th sát hi ni. Nhưng cay nghit thay, lp da nơi nách và háng li mm, đây chính là phn được dùng đ chế món thp trân. Da được co hết lông, lc b hết phn m, ban ngày phơi nng, ti đt la sy đúng 100 ngày, đon đem tm rượu Mai Quế L mt tháng, ri li phơi khô, sau đó mi đem ct vào hp vàng hay bc, đ gi nguyên hương v. Lúc ăn li đem da ngâm vào nước tro tho mc trong mt tun, sau đó ra sch ri đem hp cách thy. Món này ăn rt ngon, giòn và trân quý như Nem Công Ch Phượng. T năm 1973, mt hi ngh quc tế ti Hoa Thnh Đn, quy đnh vic mua bán, bo v cho loài thú này, nhưng tht là điu khó khăn vì giá thú càng lúc càng cao, theo túi tin đy p ca các xì thu đang no cơm m ct.

-Hà Mã : Là con vt xut hin t thi tin s, đu tiên sng ti Âu Châu, có trng lượng và hình dáng to ln như voi và tê giác. Hà Mã cao ti 1m5, dài 4m5 và nng t 2 đến 3 tn, sng thành đàn ti các vùng đm ly him tr thuc Trung Phi, ăn thc vt, da dày như tê giác không có lông, thường mang các màu hng nht, nâu và xanh lam. Ngoài thi gian kiếm ăn vào ban đêm, chúng chỉ ngâm mình dưới nước trong suốt thời gian còn lại.

-Zebroid, Con thú lai Nga Vn và Nga : Zebroid là kết qu phôi ging gia vn và nga, mt con vt thuc h nga, la. Thông thường khi lai ging, người ta chn cha là nga vn, m là nga nhưng đôi khi cha là la, m là nga thì kết qu cũng thế thôi tuy rt hiếm. Nhng con vt lai này có sc vn chân và vài nơi trên cơ th.

2-ĐC TÍNH TÂM SINH LÝ CA LOÀI NG :
Trong 6 con vt gn gũi và thân thương nht ca loài người, như trâu, bò, nga, chó... nga ghé vai gánh vác chuyn thiên h nhiu đến ni không k hết.  Cũng vì vy nên đng ngc nhiên, khi thy tên nga hu như hin din khp nơi k c trong gic mơ, chng hn như ng thy nga múa, đá, hay ta đang ci nga là đim cc hung, nếu không b tan gia bi sn thì cũng mt mng. Ngược li, thy nga đi ngàn dm hay cn là h s thng ln. Tóm li vì quá đc bit, nên con vt này như có ngàn l mt câu chuyn đ nói mãi không ngán.

Người đi thường nói : “Thng như rut nga” là đúng vì rut nga dài ti 22m, ch thua rut trâu bò, nhưng manh tràng li là mt cái túi bt đáy, dài chng 1m và đường kính 0,2m, có th cha được 30 lít nước. Nh các vi khun trong manh tràng, giúp s lên men thc ăn, làm cho nga tiêu hóa d dàng. Nga không thuc loi nhai li dù cũng ăn c như trâu bò, vì không có d dày 4 ngăn, còn manh tràng thì được xếp thành mt túi thng trong khoang bng, nên thường gi là thng như rut nga. Trước khi được thun hóa, loài nga sng ti các tho nguyên trng tri, nên tri cho đôi mt tht tinh đ phát hin k thù kp thi, xa hàng trăm mét, tuy nhiên ch phân bit được 4 màu đ, vàng, xanh lá cây và da tri. Mũi cũng thính, có th tìm được mch nước ngm sâu dưới mt đt, hay mùi cách xa c km.

Nga sng t 30-40 năm, có con th ti 60 tui. Nga cái mang thai 11 tháng 10 ngày, đ mi la 1 con. Là con vt có trí nh tt, ch cn sng hay qua li đa đim nào mt ln thì s không bao gi quên. Cũng do thân cn hng ngày, nên gia người và nga gn như có mt tình cm thiêng liêng khó gii thích. Tt c nhng c đng đu là biu tượng ca nga, thay tiếng nói, đ trc tiếp làm vic vi ch. Nh vy mà người và vt ít khi có s hiu lm đáng tiếc, ngoi tr nhng k bt nhân c tình hành h con vt .Đc bit các con nga khe mnh, có th ng đng mà không cn nm nh 4 xương tchi được bao bc bng mt lp gân vng chc, không h mt mi.

-Nga Trong Đi Sng Con Người :
Qua hng nghìn năm nay, người và ngađã đng hành sut trên các chng đường lch s. Có l vì s liên h quá mt thiết cho nên trong kho tàng văn chương nhân loi, nga chiếm hàng đu. Nga trung thành, dũng mãnh nhưng không kém phn bướng bnh, nếu không gp được người ch tướng tương xng và chinh phc được nó. Chính yếu t tâm lý và tri âm, đã to nên nhng huyn thoi lch s v nhng con ho mã, gn lin tên tui các danh tướng rn vang thiên h, như A Lch Sơn Đi Đế, Ht Tt Lit, Thành Cát TưHãn …Bên cnh nhng Châu Lit Vương đi Đông Chu vi tám con ho mã, dùng đkéo xe khi giao chiến vi k thù . Nga được mang nhng cái tên rt trang trng và hoa m như Tuyt Đa, Phiêu Võ, Bôn Tiêu, Siêu King, Du Huy, Siêu Quang, Đng Vũ và Quái Đc . Qua thi Hán, chuyn nga li càng lâm ly hơn vi Hng Vũ-Ô Mã, Quang Công, Tào Tháo, L B, L Mông vi con nga Xích Th, Lưu B, Bàng Thng nga Đích Lô… Bước sang đi nhiu nhương Tùy Đường, anh hùng lp s nghip trên lưng chiến mã, đã lưu li trang s xanh nhiu vĩ nhân như Đường Thái Tôn (Lý Thế Dân) và Kim Mã, Thượng Sư Đ-Tn Thúc Bo vi nga H Lôi Báo, nga Bo Nguyt, Ô Chùy ca Ut Trì Cung, nh nó mà bao ln cu chúa .

Còn có con nga già ca Thy Tam Tng, nh quen đường, chu đng nên đã đưa được Thánh Tăng t Trung nguyên đến Thiên Trúc thnh kinh Pht. Đi Tng, Mnh Lương trung cang, nghĩa đm, tên tui gn lin qua các đin tích “Thiên lý mã, Vn Lý Vân ca Bác Hin Vương. Nht Nguyt Tiêu Sương Mã ca Đi Khánh Lương Vương” làm rng danh Dương Gia Tướng. Cui đi Tng mt, có Nhc Phi, na đi sng trên lưng Huỳnh Biêu Mã, vi hoài bão đui gic Kim ra khi Trung Nguyên, đến sa mc rước Nh Thánh hi c quc, nhưng chí ln v tan vì tên gian thn Tn Ci, cui cùng chết thê thm nơi Phong Ba Đình trong mt đêm tr tch, tri bun đt thm. S cm đng ca người xưa lưu li cho hu thế là nim thy chung son sc ca nga đi vi quê hương và ch ca mình.

Trong cuc chiến chng khng b Afghanistan vào cui năm 2001 đu năm 2002, nhm tiêu dit Taliban, Al-Qaeda và trùm khng b Osama Bin Laden. Trong cuc chiến này, qua nhiu đa thế núi non him tr, qun đi Hoa Kỳ và Liên Minh Bc A Phú Hãn phi dùng đến nhng con Chiến Mã thay thế cơ gii và máy bay. Do đó ta thy các vn ti cơ khng l C17 ca Hoa Kỳ thường th dù xung các căn c nhiu ng cc, rơm r và nga cho các đơn v hành quân ti sơn cước.

Làm sao có th ngăn được git l ti đi khi đc li “Vit Điu Quy Nam, Hoa Lưu Hướng Bc”?, v câu chuyn ca nhng con chim Vit, Nga H, xót cnh ly hương, ct ging thiết tha trùng trùng o não . Ni thê lương trên bãi chiến trường đã kết thúc, càng bùi ngùi bi đát hơn, khi bóng nhng con nga l loi đi tìm xác ch, ngi c và nhn đói cho ti chết bên cnh người thân. Loài người có được bao nhiêu k như nga, hay chng qua ch là ăn chén đá bát, đng núi này trông non n, coi đo lý và tình non nước không hơn mt n cười.

Như đ thưởng công và vinh danh con vt trung thành bc nht thiên h, người ta đã cho xây đp, đúc nhiu tượng nga. Nhưng hin nay k lc v tượng người ci nga ln nht thế gii, vn là bc tượng đng ca v anh hùng dân tc Tip Khc Dideca, đã cùng vi thuc h mìnhđy lui được ngoi xâm vào năm 1420. Tượng ông ci con chiến mã cao 9m, dài 10m, nng 16,5 tn, đng trên mt ngn đi ti th đô Praha. Trong ngh thut, sut 150 năm qua, môn ci nga gn như chiếm lĩnh các sân khu xic ni tiếng ca Pháp-Đc. Còn hình nh nào d thương hơn khi được chng kiến cnh mt n k sĩ mc áo đuôi tôm, đu đi mũ cao, ngi vt vo hai chân mt bên trên lưng nga, mt che mng hng, ve áo có cài mt chùm hoa tím. Đây là biu tượng ca s hào hoa phong nhã trong gii thượng lưu trí thc Âu Tây vào cui thế k trước. Chính din viên nhào ln người Anh Phillip (1742-1814) là người đu tiên đem môn ci nga lên sân khu ngh thut ni tiếng qua b trang phc thi danh Lecadrenoir.

Nga cũng d phn trong lãnh vc đông y, nhiu tên và bài thuc VN-Tàu mang tên nga tr danh như Mã Nhc, Cao xương Nga, Mã Đ,  B nga, Mã Tiêu, Mã Tiêu Tho …nhưng ni tiếng nht vn là thang Cá Nga, vi tên khoa hc là Hippocampus, sng vùng nước mn. Cá Nga còn có tên Hi Mã, Hi Long, Hi Thy, loài cá nh có đu ging nga, dài không quá 0,30cm, màu trng, vàng hay xanh đen. Tt c đu được dùng làm thuc kích dc, tráng dương, tr các chng bnh v sn khoa ca ph n.

Ôi! Còn gì ý nghĩa cho bng, khi nghe nhng li Nga, con vt được nhân cách hóa cho nhng người lính trn, mt đi dn thân vì non sông, đt nước …đ tr li s công kích ca trâu, chó, hay đúng hơn là ni th ơ, bc bo ca thế nhân. Vi lòng ích k, ty tin, ăn chén đá bát, phn ln nghĩ rng trong cuc sng bình thường, con nga hay người lính có hay không, cũng chng my ai lao đao vt v. T hơn na, nhiu người còn nghĩ :
“Di không ra di, khôn chng nên khôn, ngt ngư như c mượn hn” (LSTC câu 204-206).

Bài hc lch s đã minh chng rõ ràng trong cuc đi đi ngày 30-4-1975 và trên hết là thc trng yếu hèn ca VN hin ti, khi lòng dân, lòng lính không còn mun dn thân vì lý tưởng quc gia đã hin hình là ch nghĩa cng sn. Thế mi biết, dù trong thi nào chăng na, con nga vn là con nga hu dng muôn đi, hay nói khác hơn đó chính là s hin din ca người lính trong mi thi đi, vì s hùng mnh ca h bo đm đ lân bang không dám ln chiếm non sông gm vóc ca dân tc. Rượu b đào, đàn tỳ bà, lưng chiến mã, gi không còn ch ta nơi chiến đa, mà đi ta tr li vi quê xưa. Có phi thế không? Hi nhng con nga trn ca thi nào, gi th hoài hơi th mt, gc đu ch b thây.

Viết t Xóm Cn H Uy Di

Tháng Chp 2013
MƯỜNG GIANG
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc

- Lịch sử - văn học Trung Quốc có nhắc nhiều tới ngựa. Theo quan niệm tuấn mã đi với anh hùng, hình ảnh những nhân vật lịch sử, nhân vật văn học nổi tiếng của Trung Quốc khi xưa đều gắn liền với những con ngựa đã đi vào sử sách.
Ngựa Xích Thố
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc
Người Trung Quốc có câu “Anh hùng có Lã Bố, tuấn mã có Xích Thố”. Xích Thố được xem như một trong những “thần mã” (ngựa thần) của lịch sử Trung Quốc.
Những miêu tả về Xích Thố qua nhiều đời đã mang đậm màu sắc thần thoại với nhiều ước lệ mà người Trung Quốc gắn cho con ngựa thần nổi danh sử sách thời Tam Quốc: Mình ngựa Xích Thố dài một trượng, cao tám thước, lông đỏ rực, ngày đi ngàn dặm, trèo đèo lội suối như đi trên đồng bằng.
Ngựa Xích Thố từng qua tay nhiều chủ. Chủ nhân đầu tiên của Xích Thố là Đổng Trác, tướng nhà Đông Hán. Sau vì muốn thu phục Lã Bố, Đổng Trác đã đem tặng ngựa Xích Thố cho Lã Bố. Khi Lã Bố bị Tào Tháo giết, ngựa Xích Thố lại về tay Tào Tháo.
Người chủ cuối cùng của Xích Thố là Quan Vân Trường. Tào Tháo muốn thu phục Quan Vân Trường đã bắt chước Đổng Trác tặng tuấn mã cho anh hùng nhưng Quan Vân Trường nhận Xích Thố chỉ vì nóng lòng muốn tìm được người anh em Lưu Bị và tuyệt nhiên không vì được tặng ngựa quý mà nảy sinh lòng phản trắc.
Sau này, khi Quan Vân Trường chết, Xích Thố lại rơi vào tay một tướng khác là Mã Trung nhưng lần này nó không ngoan ngoãn để mình bị trao tay thêm lần nữa, ngựa Xích Thố đã tuyệt thực để đi theo Quan Vân Trường. Có lẽ đây chính là vị chủ nhân mà Xích Thố đã chờ đợi, tìm kiếm bấy lâu, giờ Quan Vũ chết, nó không còn muốn phục tùng ai khác nữa.
Chính vì hành động tuyệt thực này mà ngựa Xích Thố được người đời sau nhắc đến như một thần mã, bởi nó không chỉ là tuấn mã mà còn biết sống có nghĩa có tình, trung thành với chủ.
Ngựa Đích Lô
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc
Đích Lô vốn là ngựa của Trương Vũ - một tướng dưới trướng danh sĩ dòng dõi hoàng tộc thời nhà Hán là Lưu Biểu, sau này, Trương Vũ sẽ phản bội lại Lưu Biểu.
Lưu Bị khi về với Lưu Biểu đã để ý ngựa Đích Lô của Trương Vũ, nhận ra đây là một con tuấn mã, ông liền hết lời ca ngợi. Tướng của Lưu Bị lúc đó là Triệu Vân liền giết Trương Vũ để cướp ngựa cho chủ nhân.
Lưu Bị vốn định tặng ngựa Đích Lô cho Lưu Biểu nhưng Lưu Biểu cho rằng ngựa Đích Lô “có quầng ở mắt, trên đầu có đốm trắng, ắt là con ngựa sát chủ”, việc Trương Vũ chết chính là minh chứng nhãn tiền, vì vậy, Lưu Biểu trả lại ngựa cho Lưu Bị.
Lưu Bị tuyệt nhiên không tin ngựa Đích Lô sát chủ. Khi nhận được mật báo có người truy sát, Lưu Bị vội vàng thoát thân cùng ngựa Đích Lô, nhưng bị lạc đường tới suối Đàm Khê. Phía trước là suối sâu, phía sau là quân địch, tiến thoái lưỡng nan, lúc này Lưu Bị bắt đầu tin Đích Lô sát chủ.
Ông đang quát mắng Đích Lô thì bỗng nhiên con ngựa vùng lên, nhảy phắt sang bờ bên kia, khiến quân địch bất lực, không thể truy sát Lưu Bị được nữa. Sau này, Lưu Bị càng yêu quý Đích Lô hơn.
Ngựa Vương Truy
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc
Vương Truy Mã, hay còn gọi là ngựa Ô Vân Đạp Tuyết, đúng như tên của nó - toàn thân màu đen, bốn vó màu trắng. Đây là ngựa quý của Trương Phi. Tương truyền Trương Phi và Vương Truy Mã đều đen như nhau. Trương Phi quý ngựa như con, thường xuyên tự tay tắm rửa, chải lông cho ngựa quý.
Ngựa Bạch Long
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc
Được biết đến là một trong “ngũ hổ tướng” của Lưu Bị, hình ảnh Triệu Vân gắn liền với ngựa Bạch Long. Bạch Long Mã là con ngựa đẹp đẽ, dũng mãnh, từng giúp Triệu Tử Long lập nên nhiều chiến công hiển hách.
Hình ảnh Triệu Vân trong “Tam Quốc diễn nghĩa” luôn được miêu tả là viên tướng đánh trận dũng mãnh, quả cảm nhưng từ tốn, chắc chắn, không xốc nổi như Trương Phi. Đặc biệt, hình ảnh Triệu Vân nổi bật trong trận Đương Dương Tràng Bản.
Một mình Triệu Vân cưỡi ngựa Bạch Long phá vây hàng vạn quân Tào, chém gãy 2 lá cờ to, giết 50 tướng, đoạt gươm báu Thanh Công - gươm mạ vàng của Tào Tháo, có thể chém gãy các loại binh khí.
Người đời nay vẫn còn lưu truyền bài thơ về việc Triệu Vân cứu chúa trong trận Đương Dương Tràng Bản:
Máu đỏ chan hòa áo giáp hồng
Đương Dương ai kẻ dám tranh hùng.
Xưa nay cứu chúa xông trăm trận
Chỉ có Thường Sơn Triệu Tử Long.
Ngựa Tuyệt Ảnh
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc
Ngựa Tuyệt Ảnh là thần mã của Tào Tháo. Tuyệt Ảnh nghĩa là đến cái bóng ngựa cũng không đuổi kịp, tên Tuyệt Ảnh nhằm nhấn mạnh đặc tính nổi bật nhất của con ngựa, đó là sự thần tốc.
Trong cuộc đời chinh chiến, có lần Tào Tháo gặp nguy biến, bị đánh bất ngờ, trở tay không kịp nhưng may nhờ có ngựa Tuyệt Ảnh mà thoát hiểm. Ngựa Tuyệt Ảnh cũng là một con ngựa rất mực trung thành, vì chủ nhân mà sẵn sàng bỏ mạng.
Tương truyền nó bị trúng ba mũi tên trên mình nhưng vẫn gắng sức phi nước đại, giúp chủ thoát nguy nan, chỉ tới khi bị trúng thêm một mũi tên vào mắt, Tuyệt Ảnh mới gục ngã.
Ngựa Ô Truy
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc
Ngưa Ô Truy của Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ là con chiến mã lông đen tuyền, to lớn, dũng mãnh. Khi Hạng Vũ bại trận dưới tay Hán Vương Lưu Bang, Hạng Vũ đã dùng kiếm tự sát bên dòng sông Ô Giang. Khi thấy chủ nhân tự sát, ngựa Ô Truy cũng nhảy xuống sông chết theo. Người đời sau vẫn nhắc về ngựa Ô Truy như một biểu tượng đẹp của lòng trung thành.
Ngựa Dạ Chiếu Ngọc Sư Tử
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc
Dạ Chiếu Ngọc Sư Tử toàn thân lông trắng như tuyết, ở cổ có một hàng lông dày, trông giống như sư tử, tính khí nóng nảy. Buổi tối, lông ngựa còn phát ra ánh sáng trắng bạc, vì vậy mới có tên là Dạ Chiếu Ngọc Sư Tử. Con ngựa này từng được nhắc tới trong tiểu thuyết Thủy Hử, nó chính là lý do dẫn đến trận đánh Tăng Đầu thị của quân Lương Sơn Bạc.
Ngựa Bạch Long
Những con ngựa nổi tiếng trong lịch sử - văn học Trung Quốc
Hình ảnh ngựa trắng thường trở đi trở lại trong sử sách, tiểu thuyết của Trung Quốc. Ở trên, ta đã thấy có ngựa Bạch Long của Triệu Vân thời Tam Quốc, ở đây, lại thấy thêm ngựa Bạch Long của Đường Tam Tạng trong “Tây Du Ký”.
Trong truyện, Đường Tăng cưỡi ngựa cùng các đồ đệ đi Tây Thiên thỉnh kinh. Một lần, thầy trò Đường Tăng gặp một con rồng trắng, chính là Thái tử Ngao Nhuận của Long Vương Tây Hải. Đang lúc bụng đói, rồng trắng liền ăn thịt con ngựa của Đường Tăng. Quá tức giận, Tôn Ngộ Không định ra tay giết chết con rồng.
Ngay lúc ấy, Bồ Tát hiện ra can ngăn. Người liền hóa con rồng thành một chú ngựa trắng và gọi nó là Bạch Long. Kể từ đó, để đền tội, ngựa Bạch Long chở Đường Tăng đi thỉnh kinh và sau này cũng tu thành chính quả.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông

Hình tượng Táo quân đã tồn tại trong tín ngưỡng dân gian của nhiều nước Châu Á từ lâu. Theo quan niệm truyền thống, ông Táo vừa là thần bếp trong nhà vừa là người ghi chép lại tất cả những việc làm tốt xấu của con người trong năm cũ.
Lễ cúng Táo quân trong đời sống văn hóa người Việt
Táo quân hay còn gọi là Vua Bếp đã tồn tại trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam từ lâu. Theo quan niệm truyền thống, ông Táo vừa là thần bếp trong nhà vừa là người ghi chép tất cả những việc làm tốt xấu mà con người đã làm trong năm cũ.
Vào ngày 23 tháng Chạp, ông Táo sẽ bay lên thiên đình báo cáo với Ngọc Hoàng tất cả những chuyện tốt xấu của gia chủ trong năm. Lễ cúng ông Táo thường được tiến hành vào trưa hoặc chiều.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông
Lễ cúng gồm có hương hoa, nải quả, vàng mã (gồm hai bộ mũ - hài đàn ông, một bộ mũ - hài phụ nữ kèm theo ba con cá chép giấy, có gia đình cúng cá chép thật), bánh chưng, bánh dày và các món thịnh soạn để dâng lên các Táo cùng ông bà tổ tiên.
Theo sự tích ông Táo, cá chép sẽ đưa ông Táo vượt qua Vũ Môn để lên thiên đình gặp Ngọc Hoàng. Tập tục thả cá chép phóng sinh sau khi cúng là một nét đẹp văn hóa, ngụ ý “cá chép hóa rồng”, cá chép vượt Vũ Môn.
Hơn thế, trong tâm thức người Việt, cá chép vượt Vũ Môn hay “cá chép hóa rồng” còn là biểu tượng của sự thăng hoa, của tinh thần vượt khó, sự kiên trì, bền chí chinh phục khó khăn để đi tới thành công, biểu trưng cho sức mạnh tiềm ẩn, hướng đến một tương lai tốt đẹp.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông
Xưa kia, trong Tết ông Công ông Táo, người Việt cổ còn có phong tục dựng cây nêu. Vì từ ngày 23 tháng Chạp cho tới đêm Giao thừa sẽ vắng mặt Táo quân dưới trần gian nên ma quỷ thường lẻn về quấy nhiễu, vì vậy, người Việt cổ trồng cây nêu để trừ tà. Ngày 7 tháng Giêng là ngày “hạ cây nêu”.
Xưa kia có lệ: phàm những khoản vay mượn thiếu thốn trong dịp ấy người cho vay không được đi đòi, phải đợi ngày hạ nêu mới được hỏi. Đó thực ra là một nét sống rất nhân văn, tinh tế của ông cha ta khi xưa, những mong trong nửa tháng trước và sau Tết, dù nhà giàu hay nhà nghèo cũng có cái Tết bình an.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông
Cây nêu ngày xưa là một cây tre cao khoảng 5-6 mét. Ở ngọn treo nhiều thứ như vàng mã, xương rồng, tỏi ớt, hình nộm, lá dứa, bầu rượu, cá chép giấy, cờ vải, khánh nhỏ bằng đất nung… Mỗi khi gió thổi, những khánh này va vào nhau tạo thành tiếng leng keng nghe vui tai...
Người ta tin rằng những vật nhiều màu sắc treo ở cây nêu, cộng thêm tiếng động của khánh đất sẽ báo hiệu cho ma quỷ biết nơi đây là nhà có chủ, không được tới quấy nhiễu... Vào buổi tối, người ta treo thêm một chiếc đèn lồng ở cây nêu để tổ tiên biết đường về nhà ăn Tết với con cháu.
Nguồn gốc ba vị Táo quân trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam
Táo quân trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ vốn tồn tại trong Lão giáo Trung Quốc nhưng được Việt hóa thành huyền tích “hai ông một bà” gồm vị thần Đất, thần Nhà và thần Bếp núc.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông
Người dân xưa nay vẫn quen gọi chung ba vị thần này là Táo quân hoặc ông Táo. Dân gian Việt Nam đã sáng tạo ra hẳn một tích truyện để nói về nguồn gốc của Táo quân. Sự tích Táo Quân được tóm tắt như sau:
Trọng Cao có vợ là Thị Nhi ăn ở với nhau đã lâu mà không con, nên sinh buồn phiền, hay cãi cọ nhau. Một hôm, Trọng Cao giận quá, đánh vợ. Thị Nhi bỏ nhà ra đi, sau đó gặp và bằng lòng làm vợ Phạm Lang. Khi Trọng Cao hết giận vợ, nghĩ lại thấy mình có lỗi nên đi tìm vợ. Khi đi tìm vì tiền bạc đem theo đều đã hết cả, Trọng Cao đành phải đi ăn xin.
Khi Trọng Cao đến ăn xin nhà Thị Nhi, hai bên nhận ra nhau. Thị Nhi đưa Trọng Cao vào nhà, hai người trò chuyện, Thị Nhi tỏ lòng ân hận vì đã trót lấy Phạm Lang.
Phạm Lang trở về nhà, sợ chồng bắt gặp Trọng Cao thì khó xử, nên Thị Nhi bảo Trọng Cao ẩn trong đống rơm ngoài vườn. Phạm Lang về nhà liền ra đốt rơm để lấy tro bón ruộng. Trọng Cao không dám chui ra, sợ làm ảnh hưởng tới gia đình mới của Thị Nhi, nên bị lửa chết thiêu.
Thị Nhi trong nhà chạy ra thấy sự tình như vậy liền nhào vào đống rơm đang cháy để chết theo Trọng Cao. Phạm Lang quá bất ngờ, thấy vợ chết không biết tính sao, liền nhảy vào đống rơm đang cháy để chết theo vợ.
Linh hồn của ba người lên gặp Ngọc Hoàng. Ngọc Hoàng thấy họ sống có tình có nghĩa, nên sắc phong làm Táo Quân, mỗi người giữ một việc: Phạm Lang làm Thổ Công, trông coi việc đất đai. Trọng Cao làm Thổ Địa, trông coi việc nhà cửa. Thị Nhi làm Thổ Kỳ, trông coi việc chợ búa.
Ba vị Táo quân chính là những vị thần định đoạt phúc đức cho gia đình. Phúc đức này có được do việc ăn ở đúng đạo lý của gia chủ mà nên. Người xưa thường có bàn thờ Táo quân riêng, đặt gần bếp, khi cúng phải nổi lửa lên cho bếp cháy rực. Tuy vậy, giờ đây, người ta giản tiện đi và thường cúng ông Táo ngay tại bàn thờ gia tiên.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông
Mâm cỗ cúng ngày 23 tháng Chạp là để tiễn Táo quân lên trời chầu Ngọc Hoàng, bẩm báo về những chuyện đã xảy ra trong một năm qua ở dưới trần gian. Mâm cỗ thịnh soạn thể hiện mong muốn của người dân rằng Táo quân dùng cơm xong sẽ “ấm lòng”, lên chầu sẽ tâu những điều tốt đẹp nhất với Ngọc Hoàng và báo cáo nhẹ đi những điều không nên không phải của gia chủ.
Việc làm này ở một khía cạnh nào đó giúp con người sống tốt hơn, tự ý thức lại những việc làm chưa đúng đắn trong năm cũ.
Táo quân trong văn hóa của các nước Châu Á khác
Hình tượng Táo quân và tục thờ cúng Táo quân ở Việt Nam và Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng. Người Trung Quốc cũng cúng ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch. Trong quan niệm của họ, phúc lộc mà gia chủ được ban cho trong năm mới cũng được quyết định phần nhiều bởi “bài báo cáo” của Táo quân với Ngọc Hoàng trên thiên đình.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông
Tuy vậy, Táo quân của người Trung Quốc chỉ có một ông một bà. Họ thường lập bàn thờ Táo quân trong bếp với tranh hoặc tượng của ông Táo - bà Táo. Vào ngày 23 tháng Chạp, người ta thường bôi mật ong lên tranh hoặc tượng của Táo quân với ý là Táo quân ăn mật ong xong sẽ “ngọt giọng” hơn và bẩm tâu những điều tốt đẹp về gia chủ lên Ngọc Hoàng.
Ở Trung Quốc, thay vì cúng cá chép, người ta thường cúng nước và chút cỏ khô, coi đây là thức ăn cho ngựa của Táo quân. Theo quan niệm của họ, ngựa mới là con vật đưa Táo quân lên trời.
Người Nhật có nam thần Daikokuten là vị thần chủ sự chuyện nhà cửa, bếp núc và tài lộc của gia chủ. Ở Nhật, mỗi khi dịp năm mới đến, người ta thường bày bán những bức tượng thần Daikokuten - một biểu tượng của sự may mắn, thịnh vượng.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông
Vị thần này có khuôn mặt to lớn, nụ cười hể hả và thường được sơn màu nâu đen, có lẽ do thần luôn ở trong gian bếp mà bị “ám khói”.
Thần thường cầm theo một cái vồ bằng vàng, đây là cái vồ may mắn, mang lại tiền tài, thần hay được khắc họa ngồi trên chĩnh gạo và có những con chuột ở quanh bởi chuột trong văn hóa Nhật Bản hàm ý cho việc gia chủ có nhiều của ăn của để, chuột biết nên kéo tới “xin ăn”.
Người Hàn Quốc có nữ thần Jowangshin là vị thần lửa, vị thần của các gia đình. Xưa kia, phụ nữ Hàn Quốc thường là người đảm nhận việc cúng tế nữ thần Jowangshin nhưng về sau, tục lệ này mai một dần và giờ người Hàn Quốc không còn thờ vị nữ thần này nữa.
Chuyện “ông Táo” trong văn hóa dân gian Á Đông
Tuy vậy, nữ thần Jowangshin vẫn là một trông những vị thần “nổi tiếng” nhất trong văn hóa dân gian Hàn Quốc. Vị nữ thần này cũng khá giống với Táo quân của Việt Nam, bà là người ghi chép lại những chuyện tốt xấu xảy ra trong mỗi gia đình suốt một năm và sau đó lên thiên đình bẩm lại với Ngọc Hoàng.